Các quy định trên có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, với nhiều điểm mới quan trọng như sau:
I. MỘT SỐ ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT CƯ TRÚ
1. Sửa đổi quy định về cư trú và cơ quan đăng ký cư trú phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Căn cứ: Điểm a, b khoản 1 Điều 4 Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi khoản 2 và khoản 4 Điều 2 Luật Cư trú.
Theo quy định mới, cư trú là việc công dân sinh sống tại một địa điểm thuộc đơn vị hành chính cấp xã. Đồng thời, Công an xã, phường, đặc khu (gọi chung là Công an cấp xã) là cơ quan đăng ký cư trú trực tiếp thực hiện việc đăng ký cư trú của công dân.
Việc sửa đổi này bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi hơn cho người dân khi thực hiện các thủ tục về cư trú.
2. Tạo điều kiện thuận lợi cho việc đăng ký cư trú đối với trẻ em dưới 06 tuổi, đơn giản hóa điều kiện và hồ sơ đăng ký cư trú
Căn cứ: Khoản 4 và khoản 5 Điều 4 Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi khoản 2, khoản 8 Điều 20 và khoản 2 Điều 21 Luật Cư trú. Đây là một trong những điểm mới nổi bật của Luật.Theo đó, trẻ em dưới 06 tuổi được đăng ký thường trú về ở với cha, mẹ hoặc người giám hộ không cần sự đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp. Đồng thời, hồ sơ đăng ký thường trú đối với trường hợp này cũng được đơn giản hóa, không yêu cầu ý kiến đồng ý của chủ hộ trên Tờ khai thay đổi thông tin cư trú. Những thông tin về quan hệ nhân thân đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc Cơ sở dữ liệu về cư trú sẽ không phải nộp giấy tờ chứng minh. Quy định mới góp phần giảm đáng kể giấy tờ, thời gian và chi phí cho người dân khi thực hiện thủ tục hành chính.
3. Đẩy mạnh việc tự động cập nhật, điều chỉnh thông tin cư trú từ các cơ sở dữ liệu
Căn cứ: Khoản 7 và khoản 11 Điều 4 Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi Điều 26 và khoản 2 Điều 33 Luật Cư trú. Luật quy định việc khai thác tối đa dữ liệu số trong quản lý cư trú. Theo đó, khi cơ quan có thẩm quyền cập nhật thông tin hộ tịch, dữ liệu sẽ được tự động đồng bộ từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sang Cơ sở dữ liệu về cư trú. Cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm tiếp nhận phản ánh của công dân về thông tin sai lệch, phối hợp xác minh và kịp thời cập nhật, điều chỉnh. Đây là bước tiến quan trọng trong xây dựng Chính phủ số, giảm việc người dân phải kê khai lại thông tin đã có.
Cán bộ Công an xã Tân Long kiểm tra cư trú hộ dân trên địa bàn
4. Bổ sung trách nhiệm thông báo lưu trú trên phương tiện Căn cứ: Khoản 9 Điều 4 Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi Điều 30 Luật Cư trú. Luật bổ sung quy định chủ sở hữu hoặc người được giao quản lý phương tiện có trách nhiệm thông báo lưu trú khi có người lưu trú qua đêm trên phương tiện. Bên cạnh đó, Luật quy định cụ thể chủ thể có trách nhiệm thông báo, nội dung thông báo, thời hạn thông báo và giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết việc thực hiện nhằm bảo đảm công tác quản lý cư trú chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn.
5. Sửa đổi các trường hợp xóa đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú để thống nhất với pháp luật về quốc tịch Căn cứ: Khoản 6 và khoản 8 Điều 4 Luật số 118/2025/QH15 sửa đổi điểm đ khoản 1 Điều 24 và điểm d khoản 1 Điều 29 Luật Cư trú. Luật sửa đổi các trường hợp xóa đăng ký thường trú, xóa đăng ký tạm trú đối với người đã được cho thôi quốc tịch Việt Nam, bị tước quốc tịch Việt Nam, bị hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch hoặc hủy bỏ quyết định cho trở lại quốc tịch Việt Nam, bảo đảm thống nhất với pháp luật về quốc tịch.
II. MỘT SỐ ĐIỂM MỚI CỦA THÔNG TƯ SỐ 116/2026/TT-BCA
1. Thống nhất hình thức tiếp nhận hồ sơ đăng ký cư trú Căn cứ: Điều 3 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Khi nộp hồ sơ trực tiếp, công dân chỉ cần cung cấp thông tin cơ bản và thông tin chứng minh điều kiện đăng ký cư trú. Cán bộ tiếp nhận có trách nhiệm khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu liên quan để tạo lập hồ sơ. Mỗi hồ sơ được cấp một mã số để người dân thuận tiện theo dõi, tra cứu tiến độ giải quyết.
2. Không yêu cầu công dân nộp lại giấy tờ đã có trong cơ sở dữ liệu hoặc trên VNeID Căn cứ: Khoản 3 Điều 3 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Nếu thông tin, giấy tờ chứng minh điều kiện đăng ký cư trú đã được kết nối, chia sẻ từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, các cơ sở dữ liệu chuyên ngành hoặc tài khoản định danh điện tử (VNeID), cơ quan đăng ký cư trú không được yêu cầu công dân nộp hoặc xuất trình lại.
3. Đa dạng hóa hình thức trả kết quả và quy định rõ việc ủy quyền Căn cứ: Điều 3 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Thông tư quy định rõ các hình thức trả kết quả giải quyết thủ tục cư trú; đồng thời hướng dẫn cụ thể việc cá nhân được ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục theo quy định của pháp luật.
Cán bộ Công an xã Tân Long đến trực tiếp các hộ gia đình hướng dẫn thực hiện các quy định mới của Luật Cư trú
4. Bổ sung việc tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về cư trú Căn cứ: Điều 4 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Cơ quan đăng ký cư trú có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của công dân, hộ gia đình, cơ quan, tổ chức thông qua nhiều hình thức như: trực tiếp, điện thoại, đường dây nóng, hòm thư góp ý, hộp thư điện tử, Cổng thông tin điện tử, ứng dụng VNeID và các phương tiện thông tin đại chúng.
5. Quy định cụ thể việc xác định quan hệ với chủ hộ và giải quyết một số trường hợp đăng ký cư trú; Căn cứ: Điều 6 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Thông tư hướng dẫn cụ thể việc xác định quan hệ với chủ hộ, giải quyết một số trường hợp đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú và cập nhật thông tin cư trú nhằm bảo đảm thống nhất trong quá trình thực hiện.
6. Tự động điều chỉnh địa chỉ cư trú khi thay đổi địa giới hành chính; Căn cứ: Điều 10 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Khi có thay đổi địa giới hành chính hoặc thay đổi thông tin hành chính, cơ quan đăng ký cư trú sẽ tự động cập nhật địa chỉ cư trú trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Cơ sở dữ liệu về cư trú; người dân không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh.
7. Quy định rõ trách nhiệm trong đăng ký và xóa đăng ký tạm trú;Căn cứ: Điều 12 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Thông tư quy định cụ thể trách nhiệm của công dân, chủ hộ, chủ cơ sở lưu trú và cơ quan đăng ký cư trú trong việc đăng ký, xóa đăng ký tạm trú theo quy định của pháp luật.
Cán bộ Công an xã Tân Long hướng dẫn học sinh sử dụng ứng dụng VNeID
8. Quy định cụ thể hình thức thông báo lưu trú và khai báo tạm vắng; Căn cứ: Điều 14 và Điều 15 Thông tư số 116/2026/TT-BCA.Thông báo lưu trú, khai báo tạm vắng có thể được thực hiện trực tiếp hoặc thông qua các phương thức điện tử như ứng dụng VNeID, Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc phần mềm thông báo lưu trú, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và các cơ sở kinh doanh lưu trú.
9. Quy định việc xác nhận thông tin về cư trú;Căn cứ: Điều 16 Thông tư số 116/2026/TT-BCA. Trường hợp thông tin cư trú của công dân đã được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc tài khoản định danh điện tử thì cơ quan đăng ký cư trú không yêu cầu công dân xác nhận lại thông tin về cư trú, góp phần giảm giấy tờ và thời gian giải quyết thủ tục.
Ý NGHĨA CỦA CÁC QUY ĐỊNH MỚI
Việc sửa đổi, bổ sung Luật Cư trú và ban hành Thông tư số 116/2026/TT-BCA là bước tiến quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính, xây dựng nền hành chính hiện đại, lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Các quy định mới góp phần giảm giấy tờ, giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính; đẩy mạnh khai thác dữ liệu số, nâng cao hiệu quả quản lý cư trú, đồng thời bảo đảm an ninh, trật tự trong tình hình mới.
Công an xã Tân Long đề nghị Nhân dân chủ động tìm hiểu, cập nhật các quy định mới của pháp luật về cư trú; sử dụng tài khoản định danh điện tử (VNeID) và dịch vụ công trực tuyến khi thực hiện các thủ tục hành chính để được giải quyết nhanh chóng, thuận tiện, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, hiện đại và hiệu quả.
